Chuyên gia châu Âu: V-League phải dạy văn hóa bóng đá từ tuyến trẻ, chớ để án phạt làm thay giáo dục

Pha vào bóng của Đoàn Văn Hậu với Doãn Ngọc Tân mang về án treo giò bốn trận. Nhưng nó cũng phơi bày một thói quen đã tồn tại lâu nay: bóng đá Việt Nam chấp nhận sức mạnh quá mức như một phần của trò chơi, từ sân tập tuyến trẻ đến giải chuyên nghiệp. Một chuyên gia châu Âu giấu tên trao đổi với Dân trí mô tả đó là hậu quả của nền giáo dục bóng đá thiếu nền tảng, nơi kỹ thuật phạm lỗi được truyền qua kinh nghiệm và tái tạo qua từng thế hệ. Chỉ tính riêng giai đoạn đầu mùa, V-League ghi nhận ít nhất ba tình huống bạo lực đáng chú ý. Văn Hậu nhận án phạt bốn trận sau pha vào bóng nguy hiểm với Doãn Ngọc Tân. Tấn Sinh và Văn Sơn bị chỉ trích vì cố tình phạm lỗi với Đình Bắc. Nhiều pha bóng vượt ngưỡng khác vẫn diễn ra. Với chuyên gia, việc liệt kê tên cầu thủ ít ý nghĩa bằng câu hỏi: tại sao họ chọn bạo lực để giải quyết tình huống? Câu trả lời nằm ở cách họ được dạy từ nhỏ. Điểm mấu chốt nằm ở cách dạy tranh chấp bóng, kiểm soát lực và ra quyết định trong thời điểm nóng. Những kỹ năng này cần được rèn từ nhỏ qua giáo án chuẩn của HLV có chuyên môn. Nhiều trung tâm đào tạo trẻ ở Việt Nam vẫn để HLV dựa vào kinh nghiệm chơi bóng, thậm chí bóng đá đường phố, thay vì các khóa đào tạo HLV với bằng cấp được công nhận. Chuyên gia chỉ ra rằng khoảng trống này tạo ra lứa cầu thủ hiểu sai ranh giới giữa quyết liệt và nguy hiểm. Đáng chú ý, vấn đề còn nằm ở văn hóa ứng xử trên sân. Có những môi trường tập luyện khuyến khích cầu thủ trẻ chơi hung hăng, tìm cách uy hiếp đối thủ. Khi một HLV xem việc đe dọa đối phương là chiến thuật, cầu thủ trẻ sẽ xem đó là chuẩn mực. Khi một cầu thủ quen uy hiếp từ năm mười lăm tuổi, lên chuyên nghiệp anh ta sẽ khó thay đổi chỉ vì một án phạt. Chuyên gia nhấn mạnh cơ chế lan truyền thói quen từ người lớn xuống trẻ. Cầu thủ trẻ luôn nhìn đàn anh để học cách hành xử trên sân. Nếu ở V-League, phạm lỗi thô bạo để chặn đối thủ được chấp nhận, tuyến dưới sẽ nhanh chóng sao chép. Ngược lại, đội ngũ chuyên nghiệp kiểm soát lực và tôn trọng đối thủ, các lứa kế cận sẽ học đúng. Vì vậy, án phạt cho những vụ việc như của Văn Hậu cần đủ sức răn đe và gửi thông điệp tới toàn hệ thống. Nếu chuỗi bạo lực vẫn tiếp diễn, vấn đề nằm ở hiệu quả của kỷ luật. Nhưng cách đặt vấn đề của chuyên gia vẫn còn một điểm mù. Nếu chỉ quy mọi thứ vào lỗ hổng đào tạo, người ta dễ bỏ qua khả năng có chủ đích. Tấn Sinh và Văn Sơn cùng phạm lỗi với Đình Bắc trong một khoảng thời gian ngắn trông giống chiến thuật uy hiếp tinh vi hơn tai nạn. Trong bóng đá đỉnh cao, phạm lỗi chiến thuật là chuyện thường, nhưng khi nó nhắm vào một người cụ thể, cần phân biệt rõ giữa kỹ thuật kém và chủ ý. Áp lực thành tích cũng đẩy cầu thủ tới bạo lực. Khi ghế HLV mong manh, khi một trận thắng quyết định cả mùa giải, kỹ năng kiểm soát lực dễ bị bỏ qua. Mưa lớn, mặt sân xấu là tác nhân thúc đẩy, nhưng gốc rễ nằm ở cách dạy. Sửa mặt sân mà quên sửa giáo án, V-League vẫn sẽ chứng kiến pha vào bóng như của Văn Hậu. Tăng án phạt mà quên nâng chuẩn HLV, cầu thủ trẻ vẫn sẽ học từ những người thầy thiếu đào tạo. Ở các nền bóng đá phát triển, HLV tuyến trẻ bắt buộc phải có bằng cấp phù hợp và tham gia các khóa cập nhật định kỳ. Hệ thống bằng cấp của AFC chia thành nhiều bậc, từ C đến Pro, và mỗi bậc đi kèm yêu cầu về phương pháp sư phạm lẫn tâm lý cầu thủ. Việt Nam đang nới lỏng tiêu chuẩn này ở nhiều lò đào tạo địa phương. Khi người thầy thiếu giáo trình, cầu thủ học theo bản năng; khi bản năng được tôn vinh, bạo lực trở thành thứ người ta gọi là bản lĩnh. Cần phải định nghĩa lại hai chữ đó ngay từ ghế nhà trường. Câu chuyện này liên quan tới cả hệ thống, chứ đâu riêng Văn Hậu hay Đình Bắc. Theo dõi V-League nhiều năm, tôi nhận ra các án phạt công bố rất nhanh, nhưng căn bệnh cứ tái phát. Chúng ta thích bàn luận về mức phạt nặng hay nhẹ, ít khi đặt câu hỏi vì sao cầu thủ hành xử như vậy ngay từ đầu. Chuyên gia châu Âu chỉ ra hướng đi: đào tạo lại đội ngũ HLV, xây dựng văn hóa bóng đá từ lứa trẻ, và làm cho kỷ luật nhất quán. Nếu VFF và VPF cùng thiết kế lại hệ thống đào tạo HLV và bộ quy tắc kỷ luật, mùa giải nào cũng sẽ có Văn Hậu, cũng sẽ có Đình Bắc. Bài toán cần giải là làm sao để thế hệ tiếp theo biết chơi bóng đúng nghĩa mà không cần án phạt. Một nền bóng đá văn minh nảy sinh từ những buổi tập đầu tiên của trẻ em, nơi người thầy dạy các em cách chạm bóng, cách ngã, và cách đứng dậy sau một pha tranh chấp.