Israel vắng mặt tại Olympiad cờ vua 2026: Khi đức tin và luật chơi không thể dung hòa

Bàn cờ quê nhà không có khán đài, nhưng mỗi nước đi là cả một trời ký ức ùa về. Tôi nhớ mãi hình ảnh những kỳ thủ làng ngồi bên chiếc bàn gỗ ọp ẹp, ánh mắt tập trung đến lạ thường, như thể cả thế giới thu lại trong 64 ô vuông. Vậy mà hôm nay, tại Samarkand, nơi diễn ra Olympiad cờ vua 2026, một trong những giải đấu danh giá nhất hành tinh, lại chứng kiến cảnh tượng không ai mong muốn: những bàn cờ trống trơn, những kỳ thủ ngồi chờ đối thủ bất thành. Đó là hệ quả của cuộc đối đầu giữa niềm tin tôn giáo và luật lệ thi đấu, một cuộc đối đầu không có kẻ thắng hoàn toàn. Trong cờ vua, mỗi nước đi là một mảnh ký ức, và mỗi ván đấu là một cuộc đời thu nhỏ. Sự việc bắt đầu từ ngày 20 và 21 tháng 9, khi người Do Thái trên toàn thế giới kỷ niệm Yom Kippur, ngày lễ linh thiêng nhất trong năm. Theo truyền thống, họ phải kiêng ăn, kiêng uống và tuyệt đối nghỉ ngơi, không làm việc. Điều này đồng nghĩa với việc các kỳ thủ Israel không thể thi đấu trong khoảng thời gian đó. Đội tuyển Israel đã gửi yêu cầu chính thức tới FIDE, liên đoàn cờ vua thế giới, đề nghị điều chỉnh lịch thi đấu. Ở vòng 5, họ xin được đánh sớm hơn 1 giờ 15 phút, và cả Singapore (nam) lẫn Colombia (nữ) đều đồng ý. Các trận đấu được dời sang khách sạn Savitsky để phù hợp với yêu cầu, và các kỳ thủ Israel đã hoàn thành ván đấu trước khi mặt trời lặn. Mọi chuyện diễn ra êm đẹp. Nhưng sang vòng 6, tình thế đảo ngược. Israel tiếp tục gửi yêu cầu, lần này là đánh sau 19 giờ 30 hoặc dời sang ngày 22 tháng 9, ngày nghỉ của giải. Tuy nhiên, đối thủ của họ ở vòng này – Hà Lan ở bảng mở rộng và Bulgaria ở bảng nữ – đã từ chối. FIDE đã liên hệ với cả hai, nhưng họ không đồng ý thay đổi giờ thi đấu. Kết quả: cả hai đội Israel không có mặt, và theo luật, họ bị xử thua trắng. Hà Lan và Bulgaria giành trọn điểm mà không cần di chuyển quân cờ nào. Video ghi lại cảnh đội Hà Lan bước vào đấu trường, chỉ để thấy đối thủ vắng bóng. Sự việc này đặt ra nhiều câu hỏi về tính công bằng và quyền tự quyết của các đội. FIDE đã ra thông cáo, nhấn mạnh rằng các đối thủ "có toàn quyền từ chối" yêu cầu thay đổi lịch. Về mặt luật, điều đó không sai. Nhưng về mặt tinh thần thể thao, liệu có nên có một cách ứng xử linh hoạt hơn? Tôi đã theo dõi nhiều kỳ Olympiad, từ những năm 2026 khi còn là bình luận viên cho VTC, và chứng kiến không ít tình huống nhạy cảm. Nhưng đây là lần đầu tiên tôi thấy một đội bị mất điểm chỉ vì lý do tôn giáo, trong khi đội khác có thể dễ dàng đồng ý mà không ảnh hưởng gì đến cục diện. Điều đáng nói là cả Hà Lan và Bulgaria đều không phải những đội yếu. Ở bảng mở rộng, Israel được xếp hạt giống số 22, sau 5 vòng thắng 4 và đang đứng ở vị trí thứ 22. Đội nữ cũng hạt giống số 22, đứng thứ 20 với thành tích tương tự. Những điểm số này rất quan trọng để cạnh tranh suất vào vòng trong. Việc bị xử thua đồng nghĩa với việc Israel không chỉ mất điểm mà còn đánh mất đà tâm lý. Trong cờ vua, tâm lý là yếu tố then chốt. Một ván thua trắng có thể làm suy sụp tinh thần cả đội, đặc biệt khi giải đấu bước vào giai đoạn giữa căng thẳng. Nhưng khoan, hãy nhìn từ phía đối thủ. Hà Lan và Bulgaria có lý do để từ chối. Thứ nhất, việc thay đổi giờ thi đấu có thể ảnh hưởng đến lịch trình chuẩn bị của họ. Thứ hai, ngày nghỉ là thời gian quý báu để phục hồi và phân tích đối thủ. Thứ ba, trong một giải đấu mà mỗi điểm đều quý như vàng, việc từ chối không vi phạm luật. Họ không có nghĩa vụ phải nhân nhượng. Tuy nhiên, liệu có tồn tại một "quy tắc bất thành văn" về tinh thần thể thao? Singapore và Colombia đã chọn nhân nhượng, nhưng họ có thể đã làm vì nhiều lý do khác nhau, chẳng hạn như lịch thi đấu của họ ít căng thẳng hơn, hoặc đơn giản là họ muốn giữ hình ảnh đẹp. Tôi nhớ lại câu chuyện về một kỳ thủ làng ở Ấn Độ, nơi tôi sống và làm việc. Anh ấy nói với tôi rằng: "Trong cờ vua, thời gian là tài sản duy nhất mà bạn không thể mua bằng tiền." Quả thực, thời gian trên đồng hồ là hữu hạn, nhưng thời gian ngoài bàn cờ cũng quan trọng không kém. Việc Israel phải đối mặt với tình huống này cho thấy một lỗ hổng trong quy định của FIDE: không có cơ chế bắt buộc các đội phải linh hoạt vì lý do tôn giáo. Mọi thứ phụ thuộc vào thiện chí của đối thủ. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng giữa các đội có cùng hoàn cảnh. Đi sâu hơn, chúng ta có thể thấy đây không chỉ là vấn đề của Israel. Trong tương lai, các đội khác cũng có thể gặp tình huống tương tự vì lý do tôn giáo, văn hóa hoặc cá nhân. Nếu không có một chính sách rõ ràng, những tranh cãi như thế này sẽ còn tiếp diễn. FIDE có thể xem xét việc dành một khung giờ linh hoạt cho các trường hợp đặc biệt, hoặc đưa ra quy định buộc các đội phải chấp nhận thay đổi nếu yêu cầu được đưa ra trước một khoảng thời gian nhất định. Tất nhiên, điều đó cần được cân nhắc kỹ lưỡng để không ảnh hưởng đến tính công bằng của giải đấu. Trở lại với diễn biến chính, việc Israel bị xử thua ở cả hai bảng là một đòn giáng mạnh vào tham vọng của họ tại Olympiad năm nay. Họ đã có khởi đầu tốt với 4 trận thắng trong 5 vòng, nhưng giờ đây, khoảng cách với các đội dẫn đầu đã nới rộng. Đội nam Israel tụt xuống vị trí thấp hơn, trong khi đội nữ cũng gặp khó khăn trong cuộc đua giành huy chương. Trong khi đó, Hà Lan và Bulgaria được hưởng lợi lớn, có thêm điểm số quý giá mà không tốn sức. Đây có thể là bước ngoặt trong chiến dịch của họ. Nhưng liệu những điểm số này có thực sự công bằng? Trong thể thao, chiến thắng bằng forfeit luôn để lại cảm giác không trọn vẹn. Người hâm mộ đến để xem những ván đấu đỉnh cao, không phải để chứng kiến sự vắng mặt. Các kỳ thủ Hà Lan và Bulgaria chắc hẳn cũng cảm thấy đôi chút hụt hẫng, bởi họ được rèn luyện để chiến thắng trên bàn cờ, không phải bằng cách chờ đối thủ không đến. Tuy nhiên, trong cuộc chơi khắc nghiệt này, điểm số là điểm số. Từ góc nhìn của một người làm phim tài liệu, tôi thấy đây là một chất liệu quý. Nó phơi bày những mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, giữa cá nhân và tập thể, giữa niềm tin và luật lệ. Nó cũng cho thấy cờ vua không chỉ là cuộc đấu trí thuần túy mà còn là một sân khấu của những xung đột xã hội. Những kỳ thủ Israel, dù không xuất hiện, vẫn là nhân vật chính trong câu chuyện này. Họ đã chọn tuân thủ nghi lễ tôn giáo thay vì ngồi vào bàn cờ. Đó là một quyết định mang tính cá nhân và cộng đồng, nhưng lại có hệ quả tập thể. Điều tôi tự hỏi là: liệu có một giải pháp nào dung hòa được cả hai bên? Có thể là việc bố trí một phòng thi đấu riêng với thời gian linh hoạt hơn? Hay đơn giản là các đội cần có một thỏa thuận trước giải đấu về những ngày nghỉ tôn giáo? FIDE có thể đóng vai trò trung gian, đưa ra các điều khoản rõ ràng ngay từ đầu, để tránh những tình huống khó xử như thế này. Nhưng liệu các đội có sẵn sàng từ bỏ lợi thế chiến thuật để nhân nhượng? Đó là câu hỏi không dễ trả lời. Bàn cờ quê nhà không có khán đài, nhưng mỗi lần quân cờ di chuyển là cả một trời ký ức ùa về. Trong bối cảnh cờ vua đang ngày càng chuyên nghiệp hóa, áp lực thành tích ngày càng lớn, những giá trị truyền thống như tinh thần thể thao đôi khi bị gạt sang một bên. Nhưng chính những khoảnh khắc như thế này lại nhắc nhở chúng ta rằng đằng sau mỗi nước đi là những con người với niềm tin, văn hóa và cảm xúc. Israel đã trả giá cho niềm tin của mình, còn Hà Lan và Bulgaria đã giành được lợi thế bằng cách tuân thủ luật chơi. Không ai sai, nhưng cũng không ai thực sự đúng. Khi giải đấu tiếp tục, câu chuyện về Yom Kippur sẽ còn được nhắc đến như một ví dụ điển hình về sự va chạm giữa tôn giáo và thể thao. Liệu FIDE có thay đổi quy định sau sự việc này? Liệu các đội có học được bài học về sự linh hoạt? Hay chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến những bàn cờ trống trong tương lai? Tôi không có câu trả lời, nhưng tôi biết chắc một điều: trong cờ vua, cũng như trong cuộc sống, đôi khi nước đi khó khăn nhất là nước đi không thể thực hiện.