Al-Ahli Saudi: Hai lần ra đi và khoảng trống quyền lực không ai lấp được

Trong bóng đá hiện đại, có một chức danh mà khán giả gần như không bao giờ nhìn thấy trên sóng truyền hình: giám đốc thể thao. Người ký tên vào bản hợp đồng, người dựng khung sườn cho đội hình ba năm tới, người nói lời từ chối với một thương vụ đắt đỏ vì nó không khớp với lối chơi. Không khán đài nào hát tên ông ấy. Không ai mua áo in tên ông ấy. Nhưng khi chiếc ghế ấy trống, đội bóng rung lắc theo cách mà một cú đúp của tiền đạo cũng không thể lấp đầy. Theo các báo cáo từ Al-Riyadiah và Okaz, Osama Hawsawi đã rời ghế giám đốc thể thao của Al-Ahli chỉ sau một thời gian ngắn ngồi vào vị trí ấy. Ít lâu trước đó, Roi Pedro cũng đã ra đi. Hai lần thay người ở cùng một vị trí, trong cùng một cửa sổ thời gian. Một bài tổng hợp của Goal.com gọi đây là cú sốc hành chính mới giáng xuống Al-Ahli, và đặt cụm từ cáo buộc tham nhũng ngay trên tiêu đề. Người ta nhớ tên người ghi bàn, tôi nhớ người đã đặt trái bóng vào đúng vị trí. Khi người đặt bóng không còn chỗ ngồi, cả đội bóng bắt đầu mất nhịp. Al-Ahli không phải một câu lạc bộ nhỏ. Đây là một trong những đội bóng giàu truyền thống nhất của bóng đá Saudi, đóng tại Jeddah, từng nhiều lần vô địch quốc gia và thường xuyên góp mặt ở các đấu trường châu lục. Những năm gần đây, giải Saudi Pro League chứng kiến cuộc đổ bộ của dòng vốn khổng lồ và một loạt ngôi sao tầm cỡ thế giới chuyển đến. Al-Ahli nằm trong nhóm được hưởng lợi từ làn sóng ấy. Kỳ vọng ở Jeddah vì thế không còn là đá cho vui, mà là cạnh tranh danh hiệu, tiến sâu tại châu Á và giữ vững vị thế trong nhóm dẫn đầu. Kỳ vọng càng lớn, áp lực càng cao, và áp lực thì luôn tìm chỗ để xả. Ban đầu người ta đổ lỗi cho huấn luyện viên. Rồi người ta nhìn lên trên. Một đội bóng lớn với ngân sách lớn nhưng không giữ nổi người phụ trách thể thao lâu hơn vài tháng là một hình ảnh kỳ lạ, bởi chiếc ghế ấy là nơi kết nối giữa ban lãnh đạo và phòng thay đồ, giữa chiến lược chuyển nhượng và nhu cầu thực tế trên sân cỏ. Trong bản tổng hợp của Goal.com từ các nguồn Saudi, người ta nhắc tới kết quả nghèo nàn và sự bất mãn gia tăng của người hâm mộ như những lý do dẫn đến việc loại bỏ Pedro. Nhưng không có một tỷ số, một trận đấu hay một giai đoạn cụ thể nào được nêu ra. Đó là điều tôi luôn để ý khi đọc tin chuyển nhượng: một cáo buộc về phong độ mà không có dữ liệu kèm theo thì vẫn chỉ là một cáo buộc, chưa phải một bằng chứng. Mỗi con số là một lời thì thầm, chỉ cần đủ kiên nhẫn để nghe. Ở đây, những con số mà bài báo đưa ra là hai lần thay giám đốc thể thao, một chức danh, một khoảng thời gian ngắn. Chúng lại im lặng ở đúng chỗ cần nói nhất: bảng điểm, vị trí trên bảng xếp hạng, và số trận thua khiến người hâm mộ mất kiên nhẫn. Điều đáng chú ý hơn cả nằm ở chi tiết nhỏ. Theo Okaz, Hawsawi rời đi vì không được trao đủ quyền hạn mà công việc đòi hỏi. Còn theo các nguồn tin không nêu tên được Goal.com dẫn lại, ông xung đột quan điểm với ban lãnh đạo về một số quyết định liên quan đến đội một. Đây là dòng thông tin có giá trị nhất trong toàn bộ câu chuyện, bởi nó biến một tin nhân sự thành một phát hiện về cấu trúc tổ chức. Nói cách khác, vấn đề không phải là ai ra đi. Vấn đề là vai trò giám đốc thể thao ở Al-Ahli đang bị thiết kế theo cách khiến nó không thể thành công. Một người được mời về để định hình đội bóng nhưng lại không có quyền quyết định, thì chiếc ghế ấy chỉ còn là một chức danh trang trí. Và khi chiếc ghế ấy là trang trí, người ngồi vào sẽ sớm tìm đường rời đi. Lần thứ hai trong một cửa sổ thời gian ngắn càng củng cố điều đó: xung đột về thẩm quyền đã được nhận ra gần như ngay khi nhận việc, tức là nó tồn tại sẵn, chứ không phải sản phẩm của một tranh chấp cá nhân cụ thể. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các buổi tập của tôi ở J.League và các giải châu Á, tôi nhận ra một quy luật khá ổn định: khi một câu lạc bộ thay giám đốc thể thao hai lần trong thời gian ngắn, nguyên nhân hiếm khi nằm ở năng lực hai cá nhân ấy. Nó nằm ở phía trên. Ban lãnh đạo giữ quyền quyết định nhưng giao trách nhiệm cho người khác, và khi kết quả không như ý, trách nhiệm ấy được đổ xuống mà không kèm theo quyền lực tương xứng. Cùng lúc, bản báo cáo nhắc tới những cáo buộc nhắm vào công việc hành chính của Pedro và một số hồ sơ hợp đồng. Cụm từ hồ sơ hợp đồng mới là điều đáng lưu tâm. Nó không nói về năng lực tuyển trạch, mà nói về giấy tờ: đàm phán hợp đồng, gia hạn, đăng ký, hoặc các thỏa thuận đại diện. Đây là dòng thông tin đẩy vấn đề từ mức quản lý phong độ sang mức liêm chính hồ sơ. Nhưng Pedro đã phủ nhận toàn bộ các cáo buộc, và theo lời ông, mối quan hệ của ông với Al-Ahli kết thúc bằng sự đồng thuận đôi bên. Tôi luôn giữ thói quen tách hai việc ra: phơi bày sự thật và phán xét con người. Trong hồ sơ này, sự thật mà các bài báo chứng minh được chỉ gồm hai lần ra đi và một cáo buộc chưa có bên điều tra nào. Còn phán xét con người, theo tôi, chưa phải lúc. Nhìn vào chuỗi thời gian, ta thấy một trình tự đáng chú ý. Pedro ra đi trong bối cảnh có tiếng ồn truyền thông. Hawsawi được bổ nhiệm thay thế. Rồi Hawsawi cũng ra đi chỉ sau một thời gian ngắn. Câu hỏi tự nhiên là: vì sao người kế nhiệm không trụ được lâu hơn? Câu trả lời nằm ở chi tiết về quyền hạn, chứ không nằm ở kết quả trên sân. Nếu vấn đề chỉ là kết quả nghèo nàn, thì người chịu trách nhiệm phải là huấn luyện viên, không phải hai giám đốc thể thao liên tiếp. Việc cả hai chiếc ghế hành chính đều trống trong khi chiếc ghế huấn luyện vẫn vững vàng cho thấy một mô hình trong đó ban huấn luyện đang nắm thế thượng phong tương đối so với bộ phận thể thao. Đây là một trạng thái cân bằng bất thường. Ở phần lớn các câu lạc bộ lớn, khi kết quả không như ý, huấn luyện viên là người ra đi trước. Ở Al-Ahli lúc này, phòng họp báo vẫn yên, trong khi phòng hành chính liên tục xáo trộn. Ban lãnh đạo được cho là yêu cầu các quyết định rõ ràng về những vấn đề của đội một, và đội bóng được mô tả là đang cần những quyết định ấy. Điều đó ám chỉ rằng có những việc đang chờ xử lý: gia hạn hợp đồng, mục tiêu chuyển nhượng, hoặc quyết định về nhân sự đội một. Chừng nào chiếc ghế giám đốc thể thao còn trống, chừng đó những quyết định này bị đình lại. Sự ổn định không bao giờ lóa mắt, nhưng nó giữ cho mọi thứ không vỡ vụn. Và ở một câu lạc bộ có tham vọng lớn, sự ổn định ở tầng hành chính là lợi thế cạnh tranh thầm lặng. Khi các đội bóng trong cùng một giải đều được đầu tư tương đương và sở hữu dàn sao chất lượng gần nhau, khác biệt lớn nhất còn lại nằm ở năng lực tổ chức. Một đội bóng không giữ nổi người phụ trách thể thao sẽ dễ mắc các sai lầm chuyển nhượng không cần thiết: trả giá cao hơn giá trị thật, kéo lệch cấu trúc lương, và ký những hợp đồng ngắn hạn để đối phó với áp lực trước mắt. Đây là loại rủi ro không hiện lên trên bảng điểm ngay lập tức, nhưng nó tích tụ theo mùa giải. Một điểm khác cần lưu ý là khoảng trống thời gian. Giải đấu vẫn đang diễn ra, các trận đấu vẫn tiếp tục, và ban lãnh đạo phải tái cấu trúc bộ máy thể thao trong một cửa sổ ngắn. Áp lực ấy tạo ra hai kịch bản. Hoặc họ bổ nhiệm rất nhanh một người có mạng lưới quan hệ ở tầm cao, trao cho người ấy quyền hạn rõ ràng. Hoặc họ chậm chạp, để chiếc ghế trống kéo dài, và các quyết định quan trọng bị đình trệ. Lịch sử các lần ra đi kép trong bóng đá thường nghiêng về kịch bản thứ hai. Có một chi tiết khác mà tôi không muốn bỏ qua, dù nó mờ nhạt trong bản tổng hợp. Bài báo nhắc tới một phát biểu đáng chú ý của Firas Al-Buraikan sau một đêm ở Amman. Trận đấu ấy, giải đấu ấy, tỷ số ấy và nội dung phát biểu ấy đều không được nêu. Nhưng sự xuất hiện của một cầu thủ tấn công tầm đội tuyển quốc gia trong một câu chuyện hành chính cho thấy câu chuyện này đang được dệt vào một mạng lưới bất mãn rộng hơn, nơi các diễn biến trên sân và dưới phòng họp được kể chung một mạch. Ở đây, tôi muốn dành một khoảng cho điều mà tôi cho là điểm mù lớn nhất của toàn bộ hồ sơ. Tiêu đề nói về cáo buộc tham nhũng. Phần nội dung chỉ nói về các cáo buộc truyền thông nhắm vào công việc hành chính của một cá nhân, kèm theo lời phủ nhận dứt khoát của chính người ấy. Không có bên tố cáo nào được nêu tên. Không có cơ quan điều tra nào được nhắc tới. Không có thủ tục chính thức nào được đề cập. Khoảng cách giữa sức mạnh của tiêu đề và sức mạnh của bằng chứng trong phần nội dung là rất lớn, và bất kỳ ai đọc lướt cũng có thể nhầm lẫn rằng một cáo buộc đã được xác lập. Sự thật là sự thật, và trong trường hợp này, phần nội dung đáng tin hơn phần tiêu đề. Từ góc nhìn của một người viết có trách nhiệm, tôi cho rằng điều đáng lo nhất không phải là các cáo buộc, mà là cách chúng được đóng gói. Cái mà bài báo thực sự chứng minh được là một vấn đề thiết kế tổ chức: vai trò giám đốc thể thao ở Al-Ahli không được trao đủ quyền lực để làm việc. Còn câu chuyện tham nhũng, ở thời điểm này, vẫn chỉ là một tiêu đề chưa có hồ sơ đi kèm. Điều này dẫn tới một hệ quả quan trọng cho những ai theo dõi thị trường chuyển nhượng. Chừng nào bộ phận thể thao còn yếu, quyền thương lượng sẽ nghiêng về phía người đại diện và các câu lạc bộ bán cầu thủ. Một giám đốc thể thao đủ mạnh là thiết chế kiểm soát chi phí: người ấy là lớp chặn cuối cùng trước những thương vụ bị đẩy giá bởi cảm xúc. Khi lớp chặn ấy biến mất, nguy cơ trả giá cao hơn giá trị thật tăng lên. Và với một câu lạc bộ vừa trải qua hai lần xáo trộn và đối mặt với sự bất mãn của người hâm mộ, áp lực mang về một bản hợp đồng đình đám để xoa dịu dư luận là rất lớn, bất kể thương vụ ấy có khớp với nhu cầu đội bóng hay không. Tôi không đứng lên bênh vực ai, chỉ đứng ra để dữ liệu tự lên tiếng. Ở đây, dữ liệu nói rằng vấn đề lớn nhất của Al-Ahli không nằm ở một cá nhân nào, mà ở khoảng trống quyền lực chưa được lấp. Một câu lạc bộ có thể sống sót qua một lần thay giám đốc thể thao. Hai lần trong một cửa sổ ngắn, với lý do xung đột quyền hạn, thì đó là dấu hiệu của một khiếm khuyết mang tính hệ thống. Khi bóng ngừng lăn, tôi bắt đầu quan sát kỹ hơn, và điều tôi thấy ở Jeddah lúc này là một cấu trúc đang tự lặp lại thất bại của chính mình. Giai điệu của trận đấu không đến từ khán đài, mà từ những bóng người thầm lặng. Ở Al-Ahli, những bóng người thầm lặng ấy đang lần lượt rời khỏi hành lang. Điều đáng theo dõi tiếp theo không phải là tên của người kế nhiệm, mà là phạm vi quyền hạn được ghi rõ trong bản hợp đồng của người ấy. Nếu chiếc ghế giám đốc thể thao tiếp theo vẫn không có thẩm quyền cụ thể, thì câu chuyện này sẽ còn được kể lại lần thứ ba, thứ tư, và người hâm mộ sẽ lại nhìn nhau hỏi vì sao đội bóng của họ không thể đứng yên một chỗ. Có một câu hỏi mà tôi vẫn thường tự đặt khi viết về những câu lạc bộ ở giai đoạn chuyển giao: điều gì sẽ xảy ra nếu ban lãnh đạo thôi giữ quyền quyết định nhưng vẫn giao trách nhiệm? Câu trả lời, ở Al-Ahli lúc này, đang hiện ra rất rõ. Những chiếc ghế trống trong phòng hành chính không chỉ là tin nhân sự. Chúng là dấu hiệu cho thấy một câu lạc bộ lớn đang quên mất rằng người đặt trái bóng vào đúng vị trí cũng cần một chỗ ngồi vững chắc để làm việc. Khi bóng ngừng lăn, câu chuyện thật sự vẫn tiếp diễn.